บทที่ 1 นางกลายหรือสร้อยนางกลาย Huperzia carinata
Huperzia วงศ์ Lycopodiaceae
นางกลาย สร้อยนางกลาย
คำว่านางกลาย น่าจะเป็นช้องนางคลี่หรือสร้อยนางกรองที่กลายพันธุ์ แต่เป็นไม้พันธุ์แท้ species อีกชนิดนึง
ที่มีลักษณะรูปทรงใบคล้ายสร้อยนางกรอง และมีสายสร้อยหรือพู่เรียกว่า สตอบิรัส คล้ายกับช้องนางคลี่ พบกระจายพันธุ์ในภาคตะวันออก ภาคใต้ถึงมาเลเซีย ในวงการคนเลี้ยงเฟินสาย แบ่งนางกลายออกเป็น 2 ประเภทคือ นางกลายตะวันออก และนางกลายใต้ แต่ด้วยความที่นางกลายแต่ละสายพันธุ์ในแต่ละท้องถิ่นมีความแตกต่างกันเรียกว่า Variety หรือมีความเหมือนกันและคล้ายกัน ซึ่งผมไม่อาจทราบได้ จึงน่าจะเรียกว่า subspecies ทั้งนี้คำว่า “นางกลาย” จึงเป็นที่มาของการต่อเติมคำต่อท้ายจากผู้ตั้งชื่อเพื่อหวังผลทางการค้า หรือผลทางด้านการจดจำแหล่งที่มาของนางกลาย เช่น นางกลายตะวันออก นางกลายชุมพร นางกลายนรา นางกลายนคร นางกลายพังงา ตลอดจนนางกลายมาเลเซีย แต่ทั้งนี้ ในแหล่งกระจายพันธุ์หรือพื้นที่แหล่งพบเจอนางกลายต่างๆ ยังมีความแตกต่างชัดเจน ทั้งสีใบ ก้าน ใบ และฟอร์มไม้ จึงเป็นที่มาของชื่อที่มีคำต่อท้าย เช่น นางกลายพะโต๊ะ นางกลายละอุ่น นางกลายกระบุรี ตลอดจนนางกลายเขาทะลุ ซึ่งการพบเจอนางกลายของคนเก็บเฟินในพื้นที่หรือแหล่งกระจายพันธุ์ อาจพบเจอได้ 1 ถึง 2 กอเท่านั้น ส่วนที่มีพบกันมากมาย ก็น่าจะเป็นแหล่งที่เพาะขยายพันธุ์เพื่อเพิ่มปริมาณกระจายพันธุ์ออกไป
ความแตกต่างของเฟินสายพันธุ์นี้ เช่น แกนเส้นเป็นสีน้ำตาลหรืออวบขาว เส้นเล็กใหญ่ ส่วนของใบที่กางโค้งออกหรือบานออก เรียวแหลม หรือโค้งห่อลู่ติดแกนเส้น กว้างหรือยาวไม่เท่ากัน น่าจะเกิดจากการการปรับตัวให้เข้ากับธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อมที่กระจายพันธุ์ตามแหล่งต่างๆ มีความแตกต่างกัน เช่น ในธรรมชาติอาจพบเจออิงอาศัยอยู่บนต้นไม้ที่รับแสงแดดโดยตรงหรือมีกิ่งไม้อื่นพลางแสง ฝนตกตลอดปีหรือไม่ตก อากาศร้อนหนาว ทำให้เฟินชนิดนี้ต้องปรับสภาพให้เข้ากับการที่ต้องรับแสงแดดจ้า รับความชื้นในอากาศน้อย หรืออากาศที่เปลี่ยนแปลงตามฤดูกาล โดยแกนเส้นอาจจะแกรนแข็งกระด้าง สั้น ใบหนาห่อลู่ติดแกนเส้น เพื่อลดการคายน้ำ ในทางกลับกัน หากพบเจอเฟินชนิดนี้ในแหล่งที่โดนแสงน้อยมีความชื้นในอากาศสูง ฝนตกมาก สภาพอากาศไม่ผันแปรมาก เส้นสายอาจอ่อนนุ่มอวบน้ำ เส้นอาจจะยาวได้กว่าชนิดแรก เพราะส่วนปลายเส้นต้องการวิ่งหาแสงเพื่อสังเคราะห์แสง ใบอาจกางและยาวได้เต็มที่เพราะมีความชื้นสูง
ทั้งสองแบบ หากเราเอามาเลี้ยงในสภาพแวดล้อม ที่แตกต่างจากแหล่งที่อยู่เดิมคือ ในโรงเรือนหรือโรงเลี้ยง จะโรงอะไรก็ตาม ในระยะแรกอาจไม่พบการเปลี่ยนแปลงมานัก แต่อาจพบได้ในกรณีที่ต้นไม่สามารถปรับตัวได้ก็จากเราไปในที่สุด แต่หากการปรับตัวของเฟินสายชนิดนี้จะค่อยเป็นค่อยไป และสามารถปรับตัวได้กับสภาพแวดล้อมในป่าคอนกรีต สารเคมีที่มากระทบ ปุ๋ยยาที่แปลกไปจากเดิม ซึ่งมีธาตุอาหารครบถ้วนสมบูรณ์ เส้นหรือหน่อใหม่ก็จะปรับสภาพไปตามสิ่งแวดล้อมนั้น เช่น สีใบ ความมันวาว ใบนุ่มหรือแข็ง ใบกางหรือห่อติดแกนเส้นก็แล้วแต่ ก็เป็นการเปลี่ยนแปลงตามสภาพแวดล้อมในสถานที่เลี้ยง แต่ในส่วนของเส้นเดิมๆ ที่เกิดมาก่อนจากป่าอาจไม่มีการเปลี่ยนแปลงมากนักหรือไม่เปลี่ยนเลย
จึงสรุปได้ว่า
ลักษณะของนางกลาย ลำต้นเป็นแท่งหรือสายห้อยยาว ได้ถึง 1 หรือ 1.5 เมตร แตกกิ่งออกเป็นคู่หรือทวิ เกล็ดใบมนกลมเป็นรูปไข่หรือยาวเรียวปลายใบแหลม เรียงตัวสลับแบนกับแกนเส้น บางชนิดเกล็ดใบห่อแนบติดแกนเส้น หรือเรียงกันเป็นเหลี่ยม สีของเกล็ดใบเป็นสีเขียวอ่อนหรือเขียวเข็ม การเจริญเติบโตแตกหน่อออกเป็นกอแน่น รากเป็นแบบรากฝอยละเอียด ปลายเส้นที่เติบโตเต็มที่จะมีสร้อยเป็นพวงเล็กๆ เหมือนช้องนางคลี่และมีเม็ดสปอร์หรือสตอบริรัส (stobilli) หากแก่จัดจะเห็นเม็ดสปอร์สีเหลืองได้ชัดเจน ส่วนปลายสร้อยก็จะยาวต่อไปเป็นเกล็ดใบและแตกทวิออกไป หากได้รับความชื้นหรือสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมเพียงพอ ก็จะเกิดรากใหม่ได้ และสามารถเติบโตเป็นต้นใหม่ได้ต่อไป เป็นเฟินที่มีสีเขียวสดตลอดปี
นอกจากนี้ นางกลายยังจัดแบ่งตามลักษณะความแตกต่างหรือความหลายหลาย ( variety) ของแหล่งที่พบหรือกระจายพันธุ์ โดยจะทยอยนำภาพมาให้ชมกันในบทต่อไป
วันที่ 06 สิงหาคม 2554
เข้าชม 283